Schaken is een genadeloze sport van ego’s en rekenkracht. Een partij van een eeuw geleden kan vandaag nog steeds de sleutel zijn tot een overwinning in een modern toernooi. De beste spelers combineren de precisie van een computer met de intuïtie van een kunstenaar. Hieronder staan de tien figuren die het bord decennialang domineerden.
1. Garry Kasparov (1963)
Kasparov werd in 1985 de jongste wereldkampioen ooit en hield die positie vijftien jaar vast. Zijn speelstijl was agressief en zijn voorbereiding was voor die tijd ongekend diepgaand. Hij bestudeerde tegenstanders als een generaal die een invasie plant.
Zijn verlies tegen de supercomputer Deep Blue in 1997 markeerde een kantelpunt in de geschiedenis. Het was het moment waarop de mensheid moest toegeven dat silicium het won van grijze cellen. Kasparov bleef echter nog jarenlang de onbetwiste nummer één van de wereld (tot zijn pensioen in 2005). Hij wordt door velen nog steeds beschouwd als de meest complete schaker die ooit heeft geleefd.
2. Magnus Carlsen (1990)
De Noor Magnus Carlsen heeft het schaken gemoderniseerd en toegankelijk gemaakt voor een miljoenenpubliek. In 2013 greep hij de wereldtitel en verdedigde deze succesvol tot hij er in 2023 vrijwillig afstand van deed. Hij vond het klassieke format simpelweg niet meer uitdagend genoeg.
Carlsen bereikte de hoogste rating in de geschiedenis (2882). Zijn kracht ligt in zijn uithoudingsvermogen; hij dwingt winst af in stellingen waar andere grootmeesters al lang vrede zouden hebben met een gelijkspel. Inmiddels (begin 2026) domineert hij nog steeds de wereldranglijst en blinkt hij uit in snellere formats zoals Rapid en Blitz. Hij blijft de meetlat waarlangs elke nieuwe generatie wordt gelegd.
3. Bobby Fischer (1943-2008)
Bobby Fischer bracht het schaken tijdens de Koude Oorlog naar de voorpagina’s van alle kranten. In 1972 versloeg hij Boris Spassky in Reykjavik tijdens de beroemde ‘Match van de Eeuw’. Het was meer dan een spel; het was een politieke overwinning van de Verenigde Staten op de Sovjet-Unie.
Fischer was een excentriek genie wiens leven na zijn wereldtitel ontspoorde in paranoia en isolatie. Hij weigerde zijn titel te verdedigen en verdween jarenlang van de radar. Ondanks zijn tragische persoonlijke neergang blijven zijn partijen een bron van inspiratie. Zijn precisie in de opening en het eindspel was zijn tijd ver vooruit.
4. Anatoli Karpov (1951)
Karpov speelde schaken als een boa constrictor. Hij verstikte zijn tegenstanders langzaam door elke ontsnappingsroute systematisch af te sluiten. Zijn stijl was niet spectaculair (geen wilde offers of snelle aanvallen) maar juist uiterst effectief.
Hij volgde Fischer op als wereldkampioen en bleef tien jaar aan de top. De rivaliteit met Kasparov in de jaren tachtig leidde tot honderden uren aan legendarische partijen. Karpov bewees dat positioneel inzicht en engelengeduld net zo dodelijk kunnen zijn als een agressieve aanval. Zelfs op latere leeftijd bleef hij een geduchte tegenstander voor de wereldtop.
5. José Raúl Capablanca (1888-1942)
Capablanca was de Mozart van het schaakbord. De Cubaan leerde het spel op vierjarige leeftijd door simpelweg naar zijn vader te kijken. Hij had een natuurlijke intuïtie die hem in staat stelde om de beste zet te vinden zonder diep te hoeven rekenen.
Tussen 1916 en 1924 verloor hij geen enkele partij (een record dat decennia standhield). Hij schaakte met een ongekende helderheid en efficiëntie. Zijn verlies tegen Aljechin in 1927 kwam als een schok voor de schaakwereld. Capablanca dacht dat hij onoverwinnelijk was, een misvatting die hem uiteindelijk zijn titel kostte.
6. Emanuel Lasker (1868-1941)
Lasker houdt het record voor de langste regeringsperiode als wereldkampioen (maar liefst 27 jaar). Hij was een wiskundige die schaken benaderde als een psychologische strijd. Hij speelde vaak niet de objectief beste zet, maar de zet waar zijn specifieke tegenstander zich het meest ongemakkelijk bij voelde.
Deze pragmatische aanpak zorgde ervoor dat hij tegenstanders uit hun tent lokte. Lasker overleefde meerdere generaties topschakers en bleef tot op hoge leeftijd competitief. Einstein was een van zijn bewonderaars en prees zijn scherpe geest. Zijn vermogen om te overleven in benarde posities was legendarisch.
7. Mikhail Botvinnik (1911-1995)
Botvinnik was de architect van de Sovjet-schaakschool. Hij was een man van discipline en wetenschappelijke analyse. Hij bereidde zich voor op toernooien door te trainen in ruimtes met rook en lawaai (zodat hij onder alle omstandigheden kon focussen).
Zijn invloed reikte verder dan zijn eigen partijen. Hij was de mentor van zowel Karpov als Kasparov. De dominantie van de Sovjet-Unie in het schaken gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw is direct terug te voeren op zijn methodes. Botvinnik zag schaken niet als een spel, maar als een serieuze intellectuele discipline.
8. Aleksandr Aljechin (1892-1946)
Aljechin was een tactisch genie die bekendstond om zijn complexe en aanvallende spel. Hij versloeg de schijnbaar onoverwinnelijke Capablanca door zich maandenlang obsessief voor te bereiden op de stijl van de Cubaan. Zijn combinaties op het bord waren vaak van een verbijsterende schoonheid.
Zijn nalatenschap is echter omstreden vanwege zijn acties tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij publiceerde artikelen die door nazi-propaganda werden gebruikt. Aljechin stierf in Portugal terwijl hij nog steeds de wereldtitel in bezit had. Ondanks de zwarte bladzijden in zijn biografie blijft zijn bijdrage aan de schaaktheorie onbetwist.
9. Viswanathan Anand (1969)
Anand is de man die India transformeerde tot een schaakgrootmacht. Hij werd wereldkampioen in 2007 en verdedigde zijn titel meerdere malen tegen verschillende generaties uitdagers. Zijn bijnaam ‘The Tiger of Madras’ dankt hij aan zijn bliksemsnelle berekeningen.
In zijn hoogtijdagen speelde hij complexe stellingen sneller uit dan de meeste amateurs een zet kunnen bedenken. Anand is een sportman in de zuiverste zin van het woord: altijd respectvol en bescheiden. Hij heeft de weg vrijgemaakt voor jonge Indiase talenten die nu de wereldtop bestormen. Zelfs in 2026 is hij nog steeds een actieve en gerespecteerde figuur in de schaakwereld.
10. Vladimir Kramnik (1975)
Vladimir Kramnik deed in 2000 het onmogelijke: hij onttroonde Garry Kasparov. Hij gebruikte de Berlijnse verdediging om de agressie van Kasparov te neutraliseren en de partijen in een remise-haven te loodsen. Deze strategie veranderde de moderne schaaktheorie voorgoed.
Kramnik wordt beschouwd als een van de diepste strategen uit de geschiedenis. Zijn inzicht in de openingen en zijn vermogen om kleine voordelen uit te buiten waren fenomenaal. Hoewel hij in 2019 stopte met professioneel klassiek schaken, blijft hij invloedrijk als analist. Recentelijk is hij een vocale strijder geworden tegen valsspelen met behulp van AI in het onlineschaken.
Beste Nederlandse schakers
Nederland heeft een rijke schaakhistorie met spelers die op het hoogste niveau acteerden.
Max Euwe (1901-1981)
Max Euwe zorgde in 1935 voor een nationale sensatie door Aljechin te verslaan. Hij was geen professionele schaker, maar een wiskundeleraar die zijn partijen voorbereidde naast zijn dagelijkse baan. Zijn overwinning wordt nog steeds gezien als een van de grootste prestaties in de Nederlandse sportgeschiedenis. Euwe was een heer op en buiten het bord en zette zich later in als voorzitter van de wereldschaakbond FIDE.
Jan Timman (1951)
Jan Timman was in de jaren tachtig de beste schaker van de westerse wereld. Hij bereikte de tweede plaats op de wereldranglijst (vlak achter de ongenaakbare Sovjets). Timman staat bekend om zijn creatieve stijl en zijn liefde voor complexe eindspelstudies. Hoewel hij nooit de wereldtitel greep, dwingt zijn carrière internationaal nog steeds enorm veel ontzag af.
Anish Giri (1994)
Anish Giri is al ruim tien jaar het gezicht van het Nederlandse schaken. Hij bereikte op jonge leeftijd de wereldtop en staat bekend om zijn fenomenale openingskennis. In 2026 is hij nog steeds een van de stabielste factoren in het internationale circuit. Hoewel critici hem soms verwijten te vaak remise te spelen, heeft hij de laatste jaren bewezen dat hij de allergrootsten kan verslaan in belangrijke toernooien zoals het Tata Steel Chess in Wijk aan Zee.
