Maurits Cornelis Escher was een grafisch kunstenaar die zich mag scharen onder de beroemdste artiesten die Nederland ooit heeft voortgebracht. Zijn werken staan internationaal bekend om hun surrealistische en wiskundige vertoningen. Escher werkte met geometrische vormen en creëerde hiermee afbeeldingen die de werkelijkheid overstijgen.
Of hij nu werkte met houtsnedes, lithografie of potlood: zijn vakmanschap is wereldberoemd. Hier zijn de tien meest iconische werken van M.C. Escher.
10. Reptielen
Hoewel Escher zich meestal liet inspireren door abstracte wiskunde, zijn er ook veel natuurthema’s in zijn werk te vinden. In de lithografie Reptielen combineert hij het mathematische met de levendigheid van de natuur.
De tweedimensionale reptielen op een vel papier lijken tot leven te komen en kruipen over een bureau in een eindeloze cirkel. Het is een prachtig voorbeeld van hoe Escher de grens tussen een platte tekening en een driedimensionale wereld wist te vervagen.
9. Klimmen en Dalen
De kunstwerken van Escher zijn legendarisch geworden door het slimme gebruik van gezichtsbedrog. Hij speelt met de manier waarop onze hersenen diepte en richting interpreteren. In Klimmen en Dalen zien we een trappensysteem op een dak dat nooit lijkt te eindigen.
Hoewel de figuren op de trap constant lijken te stijgen of te dalen, blijven ze op hetzelfde niveau. Dit type onmogelijke figuur laat zien dat de getekende wereld veel meer mogelijkheden heeft dan de fysieke realiteit en haalt een knap trucje uit met ons brein.
8. Belvedere
Belvedere is een schoolvoorbeeld van de manier waarop Escher met perspectief speelde. Op het eerste gezicht lijkt er niets mis met het bouwwerk, maar wie iets langer kijkt, ziet dat de pilaren en verdiepingen op een onmogelijke manier met elkaar verbonden zijn.
Escher wist met uiterste precisie een architecturale paradox te creëren. Een leuk detail is de man op de voorgrond die een kubus vasthoudt die eveneens onmogelijk is; een knipoog naar de kijker die de puzzel in de rest van de tekening probeert op te lossen.
7. Hol en Bol
Met dit werk wilde Escher laten zien hoe onze hersenen geneigd zijn om beelden op een bepaalde manier in te vullen. De vormen die hij tekent kunnen zowel als hol als bol worden geïnterpreteerd, afhankelijk van hoe je je focus legt.
De kunstenaar kreeg soms kritiek dat zijn werk meer over wiskunde en psychologie ging dan over schoonheid. Escher trok die kritiek in twijfel en vroeg zich af waarom wiskundige perfectie niet even bewonderenswaardig zou kunnen zijn als traditionele esthetiek.
6. Lucht en Water
In dit kunstwerk verenigt Escher de werelden van de lucht en het water. De vogels vloeien naadloos over in vissen via een herhalend patroon, ook wel vlakvulling genoemd. Dit was een van de technieken waar Escher een absolute meester in was.
Door subtiele wijzigingen in het patroon aan te brengen, ontstaat een beeld dat zowel symmetrisch als organisch aanvoelt. Het dwingt de toeschouwer om constant van perspectief te wisselen: zie je de vogels in de lucht, of de vissen in de donkere diepte?
5. Toren van Babel
Geïnspireerd op het bekende Bijbelverhaal creëerde Escher deze indrukwekkende houtsnede. Hij koos voor een ongewoon perspectief: we kijken van bovenaf op de toren neer. Hierdoor lijkt het gebouw onmenselijk hoog en krijg je een gevoel van duizeling. De werkers op de top gaan onverstoorbaar door met hun bouwactiviteiten. Escher laat hier zien hoe hij door middel van geometrie en schaduwwerking een enorme schaal en diepte aan een platte afbeelding kon meegeven.
4. Hand met Spiegelende Bol
Het tekenen van spiegelende objecten is een van de grootste technische uitdagingen voor een kunstenaar. In deze lithografie toont Escher zijn enorme talent. Hij tekent niet alleen een overtuigende spiegeling, maar maakt er tegelijkertijd een origineel zelfportret van.
Door de manier waarop de hand de bol vasthoudt, krijgt de kijker bijna de illusie dat hij of zij zelf de bol vastheeft. Het spiegelbeeld in de bol toont de kunstenaar in zijn werkkamer, wat zorgt voor een intrigerend spel tussen de werkelijkheid en de reflectie.
3. Tekenende Handen
In dit wereldberoemde werk speelt Escher met verschillende dimensies. We zien twee handen die elkaar lijken te tekenen. De polsen zijn nog onderdeel van het platte papier, maar de handen zelf lijken driedimensionaal uit het vlak te herrijzen. Dit werk is een krachtige metafoor voor het kunstenaarschap zelf. Het stelt de vraag waar een kunstwerk ophoudt en waar de werkelijkheid begint. Voor veel bewonderaars is dit het ultieme bewijs dat Escher veel meer was dan een illustrator; hij was een filosoof met een potlood.
2. Waterval
Wederom laat Escher zien dat hij een onmogelijk bouwwerk kan tekenen dat er toch volstrekt logisch uitziet. Het water van de waterval lijkt omhoog te stromen om vervolgens weer naar beneden te vallen en een rad aan te drijven.
Escher gaf zelf aan dat dit soort werken hem veel hoofdbrekens kostten. Hij moest complexe berekeningen maken om het ruimtelijke bedrog geloofwaardig te houden. Het resultaat is een kunstwerk dat zowel rustgevend als verbijsterend is om naar te kijken.
1. Relativiteit
Het meest iconische werk van Escher is zonder twijfel Relativiteit. Het is een doolhof van trappen, deuren en ramen waarin de zwaartekracht voor elk personage anders lijkt te werken. Wat voor de één een vloer is, is voor de ander een wand of een plafond.
Dit kunstwerk laat zien dat onze waarneming volledig afhankelijk is van ons standpunt. Escher wist deze verwarrende wereld zo verfijnd en gedetailleerd weer te geven dat het geheel, ondanks de onmogelijkheid, toch natuurlijk aanvoelt. Het is het ultieme meesterwerk van de man die ons leerde anders naar de wereld te kijken.
