In 2010 lanceerden Warren Buffett en Bill Gates een ambitieus moreel experiment: de allerrijksten op aarde oproepen om minstens de helft van hun vermogen aan goede doelen te schenken. Vijftien jaar later telt deze ‘Giving Pledge’ ruim 240 ondertekenaars.
Het initiatief klinkt nobel, maar onderzoeksjournalisten en economen kijken er inmiddels heel anders naar. Achter de gulle handdrukken schuilt een complex systeem van fiscale voordelen, imagomanagement en private machtspolitiek. Omdat de belofte juridisch volstrekt waardeloos is, groeien de private vermogens vaak sneller dan de donaties. Bovendien sluizen veel superrijken hun miljarden naar eigen, ondoorzichtige vehikels.
Hier zijn tien bekende ondertekenaars, beoordeeld op hun daden in plaats van hun mooie woorden.
1. Warren Buffett
De legendarische investeerder achter Berkshire Hathawayheeft de Giving Pledge beroemd gemaakt. Hij heeft beloofd meer dan 99 procent van zijn immense kapitaal weg te geven. Sinds 2006 heeft hij al meer dan 40 miljard dollar overgemaakt. Onlangs gooide hij zijn testament radicaal om: na zijn overlijden gaat zijn resterende fortuin, ruim 140 miljard dollar, naar een speciaal fonds dat door zijn drie kinderen binnen tien jaar volledig moet worden uitgegeven.
De waarheid : Hoewel Buffett persoonlijk sober leeft en daadwerkelijk enorme sommen overboekt, heeft zijn gulle imago een schaduwzijde. Door zijn fortuin belastingvrij in stichtingen onder te brengen, loopt de Amerikaanse schatkist tientallen miljarden mis. De gewone burger draait hiervoor op, terwijl de familie Buffett zelf mag bepalen welke maatschappelijke projecten financiering waard zijn.
2. Bill Gates
Microsoft oprichter Bill Gates gebruikt de Bill & Melinda Gates Foundation om miljarden te pompen in wereldwijde gezondheidszorg, armoedebestrijding en de uitroeiing van infectieziekten. Hij hanteert de filosofie dat het doorgeven van immense dynastieke rijkdom aan zijn kinderen schadelijk is voor hun eigen ontwikkeling en wil de mondiale rijkenlijsten uiteindelijk definitief verlaten.
De schaduwkant: De Gates Foundation is inmiddels zo gigantisch dat zij meer invloed heeft op het mondiale gezondheidsbeleid dan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van de VN. Eén private stichting dicteert hiermee de prioriteiten van soevereine staten. Critici wijzen er bovendien op dat de stichting zware belangen heeft in de farmaceutische industrie, wat wringt met de onafhankelijkheid van haar medische missies.
3. MacKenzie Scott
MacKenzie Scott, de ex-vrouw van Amazon-oprichter Jeff Bezos, mag zich een echte filantroop noemen. Sinds haar scheiding heeft ze in een ongekend tempo al meer dan 17 miljard dollar weggevben. Haar aanpak: ze stort de miljoenen zonder ingewikkelde papierwerk en restricties rechtstreeks op de bankrekening van bestaande hulporganisaties, lokale voedselbanken en minderhedengroepen.
Binnen de sector valt er nauwelijks een onvertogen woord over Scott, omdat zij de controle over het geld écht loslaat.
4. Chuck Feeney
De in 2023 overleden Chuck Feeney, medeoprichter van Duty Free Shoppers, was de inspiratiebron voor het hele filantropische gilde. Feeney leefde strikt volgens het principe ‘giving while living’ en slaagde erin om zijn complete vermogen van 8 miljard dollar tijdens zijn leven nagenoeg volledig weg te geven via zijn stichting The Atlantic Philanthropies.
5. Mark Zuckerberg & Priscilla Chan
Bij de geboorte van hun dochter in 2015 beloofden Meta-topman Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan om gedurende hun leven 99 procent van hun Meta-aandelen over te dragen aan het Chan Zuckerberg Initiative (CZI), een organisatie die zich richt op medisch onderzoek en onderwijs.
6. Familie Beckham (David & Victoria)
De familie Beckham werden onlangs miljardairs. Hun kapitaal explodeerde dankzij Davids vroege investering in de Amerikaanse voetbalclub Inter Miami CF en de stijgende winstcijfers van Victoria’s high-end modelabel. Het koppel profileert zich al jaren via Unicef en hun eigen liefdadigheidsprojecten.
7. Michael Bloomberg
Michael Bloomberg, de mediamagnaat en voormalig burgemeester van New York, heeft al meer dan 17 miljard dollar gedoneerd aan kunst, onderwijs en klimaatinitiatieven. Bloomberg is er helder over: hij wil dat zijn complete vermogen na zijn overlijden is opgegaan in zijn filantropische stichting Bloomberg Philanthropies om de samenleving direct te laten profiteren.
De waarheid: Bloomberg gebruikt zijn stichting om zijn eigen politieke agenda door te drukken. Als burgemeester en politicus financierde hij via zijn stichting agressieve anti-tabaks- en anti-frisdrankcampagnes. Critici stellen dat hij via filantropie wetgeving koopt die hij via de normale, democratische weg niet door het parlement kreeg.
8. George Lucas
Star Wars-bedenker George Lucas ondertekende de Giving Pledge direct bij de lancering en beloofde het leeuwendeel van zijn fortuin (dat explodeerde na de verkoop van Lucasfilm aan Disney) te investeren in het onderwijssysteem. Een aanzienlijk deel van zijn kapitaal is gestoken in de realisatie van het Lucas Museum of Narrative Art in Los Angeles.
9. Sara Blakely
Sara Blakely, het brein achter het shapewear-imperium Spanx, schreef geschiedenis als de eerste vrouwelijke selfmade miljardair die de Giving Pledge ondertekende. Haar missie is strikt gecentreerd rondom de economische emancipatie van vrouwen wereldwijd via ondernemerschapscursussen en microkredieten.
De achterkant: De stichting van Blakely leunt zwaar op de marketing van haar eigen merk Spanx. Critici merken op dat deze vorm van filantropie commercieel enorm slim is verstrengeld met ‘corporate social responsibility’: het versterkt het imago van het kledingmerk bij de vrouwelijke doelgroep, waardoor de verkoop en de uiteindelijke private bedrijfswinsten indirect weer stijgen.
10. Elon Musk
Elon Musk zette zijn handtekening onder de belofte, maar zijn filantropische koers is het middelpunt van internationale spot en discussie. Hoewel hij miljarden aan Tesla-aandelen heeft overgedragen aan zijn eigen Musk Foundation, blinkt de stichting uit in een totaal gebrek aan transparantie of grootschalige, tastbare donaties aan de samenleving.
